Từ những dòng chữ Hán, chữ Nôm được khắc trên vách đá tại danh thắng Ngũ Hành Sơn, dự án triển lãm “Giải Mã Ma Nhai” hướng đến giới thiệu giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của hệ thống ma nhai đến công chúng. Thông qua hoạt động trưng bày và trải nghiệm giải mã nội dung di sản, dự án đặt mục tiêu giúp người tham dự có thêm cách tiếp cận với nguồn tư liệu được lưu giữ qua nhiều thế kỷ.
Ma nhai – những dấu tích lịch sử trên vách đá
Ma nhai là hình thức văn tự được khắc trực tiếp lên vách đá, hang động hoặc các bề mặt đá tự nhiên. Tại danh thắng Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng, hệ thống ma nhai lưu giữ nhiều văn bản bằng chữ Hán và chữ Nôm, ghi lại thơ văn, bia ký cùng những dấu ấn của các nhân vật từng đến đây trong lịch sử

Các văn bản được hình thành qua nhiều giai đoạn, từ thời chúa Nguyễn đến triều Nguyễn và những năm đầu thế kỷ XX. Nội dung phản ánh nhiều khía cạnh về lịch sử, văn học, tín ngưỡng, văn hóa và hoạt động sáng tác của các thế hệ trước. Đây cũng là nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu về lịch sử vùng đất, văn hóa Phật giáo và nghệ thuật khắc đá.
Từ văn khắc cổ đến câu chuyện di sản
Với tên gọi “Giải Mã Ma Nhai”, dự án lựa chọn hệ thống văn khắc tại Ngũ Hành Sơn làm nội dung trọng tâm. Thay vì chỉ giới thiệu các tư liệu dưới góc độ lịch sử, dự án hướng đến việc giúp công chúng tìm hiểu ý nghĩa phía sau những dòng chữ được lưu lại trên đá.

Qua đó, người tham dự có cơ hội nhận diện ma nhai như một dạng di sản tư liệu gắn với địa điểm, nhân vật và bối cảnh lịch sử cụ thể. Mỗi văn bản là một dấu tích riêng, góp phần phản ánh đời sống văn hóa, tư tưởng và hoạt động sáng tác của con người qua các thời kỳ.
Mở rộng cách tiếp cận thông qua hoạt động trải nghiệm
Một nội dung được thể hiện trong phương án triển khai là thẻ giải mã dành cho người tham dự. Hình thức này gợi mở cách tiếp cận mang tính tương tác, giúp hoạt động tìm hiểu di sản có thêm yếu tố khám phá bên cạnh việc quan sát và đọc thông tin trưng bày.

Việc đưa nội dung văn khắc đến gần công chúng cũng đặt ra yêu cầu về cách diễn giải: thông tin cần rõ ràng, dễ tiếp nhận, đồng thời bảo đảm tính chính xác về lịch sử và văn bản. Đây là yếu tố quan trọng để người xem hiểu được giá trị của di sản thay vì chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ tên gọi hay hình ảnh.
Kết nối hoạt động triển lãm với trách nhiệm bảo tồn
Ma nhai Ngũ Hành Sơn là nguồn tư liệu có giá trị, song chịu tác động của thời gian, khí hậu và những biến động trong lịch sử. Theo thông tin từ Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, hệ thống văn khắc từng ghi nhận 78 văn bản bằng chữ Hán và chữ Nôm; nhiều nội dung hiện đã bị bào mòn hoặc hư hại.
Trong bối cảnh đó, các hoạt động giới thiệu và diễn giải di sản có ý nghĩa trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của ma nhai. Với “Giải Mã Ma Nhai”, triển lãm hướng đến tạo thêm cơ hội để công chúng tìm hiểu một loại hình di sản tư liệu đặc biệt, từ đó quan tâm hơn đến việc gìn giữ những dấu tích văn hóa được lưu lại trên vách đá Ngũ Hành Sơn.









