Lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của nghề làm quạt truyền thống tại làng Chàng Sơn, dự án Họa Sắc Lưu Phong mang đến không gian triển lãm và trải nghiệm văn hóa dành cho sinh viên FPT. Với thông điệp “Một nếp quạt – Một câu chuyện”, dự án hướng đến việc kết nối người trẻ với di sản thủ công Việt Nam thông qua hành trình khám phá lịch sử làng nghề, tìm hiểu kỹ thuật chế tác và trực tiếp sáng tạo trên những chiếc quạt truyền thống.
Khơi mở câu chuyện từ một nếp quạt
Giữa nhịp sống hiện đại, khi những sản phẩm công nghiệp ngày càng phổ biến, các làng nghề truyền thống vẫn lưu giữ những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đằng sau mỗi sản phẩm thủ công là câu chuyện về lịch sử, kỹ thuật, sự khéo léo của người thợ và những nét đẹp gắn liền với đời sống người Việt. Từ tinh thần ấy, dự án Họa Sắc Lưu Phong được giới thiệu với mong muốn đưa hình ảnh chiếc quạt truyền thống đến gần hơn với sinh viên, đặc biệt là thế hệ trẻ đang tìm kiếm những cách thức mới để tiếp cận văn hóa dân tộc.
Với thông điệp “Một nếp quạt – Một câu chuyện”, dự án lựa chọn quạt Chàng Sơn làm chất liệu trung tâm cho hành trình khám phá và trải nghiệm. Mỗi chiếc quạt mang hình hài của những nan tre, lớp giấy cùng các họa tiết được chăm chút qua bàn tay người thợ. Từ một vật dụng quen thuộc trong sinh hoạt, chiếc quạt trở thành điểm khởi đầu để tìm hiểu về lịch sử làng nghề, kỹ thuật chế tác thủ công và thẩm mỹ truyền thống của người Việt.
Tên gọi Họa Sắc Lưu Phong gợi lên sự giao hòa giữa đường nét, màu sắc và chuyển động của gió. “Họa sắc” gắn với vẻ đẹp của hoa văn, hình vẽ trên từng cánh quạt; trong khi “lưu phong” gợi liên tưởng đến những làn gió mang theo ký ức và dấu ấn thời gian. Qua cách đặt tên này, dự án hướng đến việc kể câu chuyện văn hóa bằng hình ảnh và trải nghiệm trực quan, để mỗi chiếc quạt trở thành một không gian lưu giữ những giá trị truyền thống. Thay vì chỉ giới thiệu quạt Chàng Sơn như một sản phẩm thủ công, Họa Sắc Lưu Phong đặt trọng tâm vào việc giúp người tham gia khám phá ý nghĩa phía sau từng chi tiết.
Quạt Chàng Sơn – Dấu ấn làng nghề trong dòng chảy văn hóa Việt
Làng Chàng Sơn thuộc huyện Thạch Thất, Hà Nội, từ lâu được biết đến với nghề làm quạt truyền thống. Trải qua nhiều thế hệ, những người thợ nơi đây đã gìn giữ và phát triển kỹ thuật chế tác quạt, tạo nên các sản phẩm kết hợp giữa công năng sử dụng và giá trị thẩm mỹ. Trong đời sống người Việt, chiếc quạt từng hiện diện ở nhiều không gian khác nhau, từ sinh hoạt thường nhật đến các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trang trí.
Để tạo nên một chiếc quạt hoàn chỉnh, người thợ cần trải qua nhiều công đoạn với sự cẩn trọng và khéo léo. Những nan tre phải được lựa chọn, xử lý và gia công phù hợp để tạo nên bộ khung có độ chắc chắn, đồng thời bảo đảm sự linh hoạt khi đóng mở. Phần giấy hoặc vật liệu tạo cánh được kết hợp với khung quạt, sau đó tiếp tục trải qua những bước hoàn thiện nhằm tạo nên hình dáng cân đối và thuận tiện cho việc sử dụng. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và khả năng quan sát của người thợ. Độ đều của nan, sự cân đối trong kết cấu hay cách xử lý bề mặt đều góp phần quyết định chất lượng thành phẩm. Bên cạnh kỹ thuật chế tác, những hoa văn được thể hiện trên cánh quạt còn mở ra không gian sáng tạo, nơi các hình ảnh thiên nhiên, cảnh sắc và biểu tượng văn hóa có thể được tái hiện bằng nhiều cách khác nhau.
Giá trị của quạt Chàng Sơn vì thế vượt ra ngoài chức năng tạo gió. Sản phẩm phản ánh mối quan hệ giữa con người với nguyên liệu tự nhiên, giữa kỹ thuật thủ công với tư duy thẩm mỹ và giữa lao động thường nhật với những giá trị văn hóa được lưu truyền. Qua từng chiếc quạt, hình ảnh làng nghề hiện lên như một phần của ký ức cộng đồng, gắn bó với đời sống qua nhiều thế hệ.
Không gian triển lãm và trải nghiệm văn hóa dành cho sinh viên FPT
Điểm nhấn của dự án Họa Sắc Lưu Phong là không gian triển lãm và trải nghiệm văn hóa, nơi sinh viên FPT có cơ hội tiếp cận quạt Chàng Sơn thông qua nhiều hoạt động khám phá khác nhau. Thay vì giới hạn việc tìm hiểu ở những thông tin giới thiệu, chương trình hướng đến hình thức trải nghiệm trực tiếp, tạo điều kiện để người tham gia quan sát, lắng nghe và tự mình thực hành trên chất liệu truyền thống.
Tại không gian triển lãm, câu chuyện về lịch sử làng nghề, quy trình làm quạt, chất liệu chế tác và các họa tiết trang trí được giới thiệu như những mảnh ghép tạo nên bức tranh toàn diện về nghề thủ công. Từ những nguyên liệu ban đầu đến sản phẩm hoàn thiện, hành trình hình thành một chiếc quạt giúp người xem hiểu rõ hơn về sự tỉ mỉ trong lao động và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Thông qua sự kết hợp giữa quan sát và thực hành, không gian triển lãm hướng đến việc biến quá trình tìm hiểu văn hóa thành một hành trình có sự tham gia chủ động. Mỗi sinh viên vừa là người khám phá những giá trị được lưu truyền, vừa có cơ hội góp thêm dấu ấn cá nhân vào sản phẩm thủ công. Chiếc quạt sau khi hoàn thiện vì thế có thể trở thành kỷ vật gắn với trải nghiệm, cảm xúc và những điều người tham gia khám phá được trong suốt chương trình.
Kết nối di sản với người trẻ qua hành trình sáng tạo
Trong nỗ lực đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ, Họa Sắc Lưu Phong lựa chọn cách tiếp cận dựa trên sự kết hợp giữa tri thức, trải nghiệm và sáng tạo. Quạt Chàng Sơn được giới thiệu như một sản phẩm thủ công giàu giá trị lịch sử và thẩm mỹ, đồng thời trở thành chất liệu để sinh viên tìm hiểu về bản sắc văn hóa Việt Nam bằng những hoạt động gần gũi với đời sống hiện đại.
Thông qua dự án, việc tiếp cận di sản được mở rộng từ quá trình quan sát sang hoạt động trực tiếp tạo ra sản phẩm. Khi tự tay vẽ lên cánh quạt, lựa chọn màu sắc hay thực hành viết thư pháp, người tham gia có cơ hội cảm nhận rõ hơn mối liên hệ giữa kỹ thuật thủ công và sự sáng tạo. Những trải nghiệm ấy cũng góp phần khơi gợi sự tò mò về nguồn gốc của sản phẩm, câu chuyện của làng nghề và hành trình gìn giữ nghề truyền thống của các nghệ nhân.
Bên cạnh giá trị trải nghiệm, dự án còn gợi mở suy nghĩ về vai trò của người trẻ trong việc tiếp nối các giá trị văn hóa. Di sản có thể được gìn giữ thông qua sự trân trọng đối với những kỹ thuật lâu đời, đồng thời tiếp tục phát triển khi được giới thiệu bằng ngôn ngữ và hình thức phù hợp với đời sống đương đại. Sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống và dấu ấn cá nhân cho thấy mỗi thế hệ đều có thể tìm thấy cách riêng để kết nối với văn hóa dân tộc. Thông điệp “Một nếp quạt – Một câu chuyện” vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài hình ảnh của một sản phẩm thủ công. Mỗi nếp quạt gợi nhắc về bàn tay người thợ, những công đoạn chế tác tỉ mỉ và ký ức văn hóa được truyền qua thời gian.
